Vervalsingen
Vervalsingen: Hoe Han van Meegeren de nazi’s misleidde
Han van Meegeren (1889–1947) was een bekwaam schilder die door critici als ouderwets werd gezien. Uit revange besloot hij de kunstwereld te misleiden door zogenaamd “vergeten” werken van Johannes Vermeer te schilderen.
Zijn beroemdste vervalsing, de Emmaüsgangers uit 1937, werd door topexperts als echt beschouwd en spontaan door Museum Boijmans van Beuningen aangekocht.
Van Meegeren was een slimme vogel: hij mengde oude pigmenten met kunsthars om eeuwenoude verf te imiteren, hij bakte zelfs zijn doeken in een oven om craquelé te forceren, en schilderde op oud 17e-eeuws doek. Op die manier wist hij zelfs wetenschappelijke tests (uit die tijd) te omzeilen.
Tijdens de oorlog verkocht hij één van zijn “Vermeers” aan nazi-leider Hermann Göring voor een waar fortuin. Na de bevrijding werd hij gearresteerd wegens collaboratie, omdat men dacht dat hij een nationaal kunstwerk had verkwanseld.
Om zijn onschuld te bewijzen, schilderde hij onder toezicht een nieuwe “Vermeer”, en bewees dat hij de maker was en de mof had bedrogen.
Het publiek zag hem plots als een volksheld: de man die Göring een loer had gedraaid.
Ironisch genoeg kreeg Van Meegeren alleen maar roem door zijn vervalsingen. Hij werd zo het symbool van hoe zelfs experts er flink naast kunnen zitten. Had AI in die tijd van Meegeren kunnen betrappen?
Kan AI tegenwoordig een echte Picasso onderscheiden van vervalsingen?
Jazeker, AI kan anno 2025 de meeste kunstvervalsingen opsporen, zelfs zeer gerafineerde imitaties zoals die van van Meegeren. De techniek wordt elk jaar ook nog eens stukken beter.
Hoe dat werkt:
🎨 Wat een origineel fysiek anders maakt
Zelfs als een menselijke vervalser een Picasso tot in detail kopieert, blijven er microscopische en materiële verschillen bestaan:
Samenstelling van pigmenten en bindmiddelen (bijv. Picasso’s kobaltblauw versus een moderne synthetische variant)
Micro-patronen in penseelstreken (penseeldruk, richting, kleine scheurtjes)
Structuur van het doek en grondlagen
Verouderingskenmerken (oxidatie, craquelé, UV-fluorescentie)
Deze details zijn vaak onzichtbaar voor het blote oog, maar wel meetbaar.
🧠 Hoe AI een vervalsing opspoort
AI-modellen die zijn getraind met multi-spectrale foto’s, röntgenscans of microscopische opnamen kunnen statistische patronen herkennen die typisch zijn voor de “handtekening” van een kunstenaar.
Bijvoorbeeld:
Textuuranalyse: AI kan microvariaties in verflaagdikte en penseeldruk in kaart brengen, bijna net als een vingerafdruk van Picasso’s schilder-“bewegingen”.
Spectrale beeldvorming: Verschillende pigmenten reflecteren infrarood en ultraviolet licht op verschillende manieren. AI kan die koppelen aan de pigmenten die in een bepaalde tijd of jaar beschikbaar waren.
Stroke-dynamiek: Neuraal getrainde modellen herkennen subtiele afwijkingen in kromming of druk die een vervalser niet bewust kan nabootsen.
Experimenten aan onder meer MIT, Rutgers en het Rijksmuseum tonen aan dat zulke systemen 95–99% nauwkeurig namaak kunnen ontmaskeren, vaak beter nog dan gesecialiseerde mensen…
🧪 Waarom die “Van Meegeren-truc” vandaag de dag niet meer werkt
Han van Meegeren misleidde experts in de jaren dertig en veertig door zijn “Vermeers” te bakken om ze ouder te laten lijken en oude pigmenten te mengen met moderne harsen.
Tegenwoordig zou AI in combinatie met spectroscopie en röntgenanalyse meteen opmerken:
Fenolhars-resten in het bindmiddel
Onnatuurlijke verhouding van elementen (moderne lood-tin-verontreinigingen)
Penseelritme dat niet overeenkomt met 17e-eeuwse technieken
Als hij nu een Picasso zou proberen te vervalsen, zou de AI zowel het verkeerde materiaal als de onnatuurlijke schilderbeweging herkennen. Plannen om van Meegeren op te volgen: Vergeet het maar…
🔮 De volgende stap
De nieuwste generatie AI houdt zich niet alleen bezig met authenticiteit, maar ook met de stijlherkomst, zo zou een AI analyse kunnen klinken:
“Dit werk is voor 83% consistent met de vroege kubistische periode van Picasso, maar de ondertekening lijkt op die van een latere leerling.”
AI begint dus de ontwikkeling van een kunstenaarsstijl in de tijd te volgen, net zoals taalkundigen de evolutie van schrijversstijl kunnen volgen.
Dus:
✅ AI kan tegenwoordig met zeer hoge betrouwbaarheid een echte Picasso onderscheiden van een vervalsing, zelfs als die in de stijl van Van Meegeren is nagemaakt.
De combinatie van natuurkunde, chemie en patroonherkenning maakt moderne kunstvervalsingen vrijwel kansloos.
Ik hou me zelf niet actief bezig met het vervalsen van stijlen. Kijk maar eens hier, wat ik doe wijkt sterk af van de klassiekers. Maar de ontwikkelingen zijn een onmogelijk obstakel voor vervalsers. Ook al is van Meegeren toch een beetje mijn held.
